Ogólny cel działania

Celem działania jest przygotowanie i wdrożenie interdyscyplinarnych badań nad kulturami dawnymi poprzez połączenie badań nad artefaktem (archeologia) i nad tekstem (orientalistyka). Interdyscyplinarne badania pozwolą nie tylko na rekonstrukcję różnych aspektów dawnych kultur, lecz także przyczynią się do głębszego zrozumienia, czym jest człowiek w jego kulturowych, społecznych i środowiskowych uwikłaniach.

 

Założenia działania

Działanie opiera się na dwóch założeniach. Pierwszym jest założenie, że jedną z kluczowych kwestii pozwalających wyjaśnić funkcjonowanie społeczeństw w przeszłości jest łączenie różnych, dotychczas stosowanych oddzielnie, metodologii pozwalających na badanie artefaktów kulturowych. Artefakty te różnią się istotnie charakterem i znaczeniem, obejmując tak różne zjawiska jak szeroko rozumiane obiekty (budowle, przedmioty użytkowe, manuskrypty itd.), jak i znaki komunikacyjne (graficzne/niejęzykowe i językowe), dlatego w każdym przypadku do ich badania muszą być użyte metody dostosowane do rodzaju informacji i postawionego pytania badawczego. Każda z metodologii otwiera inną perspektywę i rozumienie przedmiotu, a ich połączenie pozwala na bardziej całościowe jego ujęcie. W prowadzonych badaniach stosowane będą metody i teorie archeologiczne, kognitywne, tekstologiczne wraz z badaniami terenowymi, uzupełnione zastosowaniem nowych technologii. Zgodnie z drugim założeniem, zrozumienie przeszłości danej kultury wpływa w istotny sposób na rozumienie jej obecnej sytuacji. Znaczenie badań archeoorientalistycznych jest nie do przecenienia w wypadku prób zrozumień myślenia i zachowań kultur nieeuropejskich, z którymi (i między którymi) porozumienie międzykulturowe jest trudne lub wręcz niemożliwe: przyczyny tego stanu rzeczy leżą w tradycji, przechowanej w znakach i tekstach.

 

Cele szczegółowe

Celem zatem działania jest przygotowanie i uruchomienie międzydziedzinowych i multidyscyplinarnych projektów badawczych, które podejmą problemy badawcze o potencjale naukowym i o istotnym znaczeniu kulturowo-społecznym, pozwalającym na zrozumienie ludzkich sposobów wyrażania myśli i kultury, zarówno w ujęciu synchronicznym, jak i diachronicznym. Początkowe badania będą dotyczyły wybranych, istotnych dla studiów nad dziejami człowieka obszarów, na których naukowcy afiliowani na UW są już obecni (np. Egipt, Sudan, Etiopia, Armenia), z możliwością poszerzenia ich zakresu w miarę rozwoju współpracy. W efekcie działania powstanie międzynarodowa sieć badawcza, w skład której wejdą wiodące ośrodki naukowe na świecie zajmujące się wspomnianą powyżej tematyką (archeologia, orientalistyka, lingwistyka kognitywna, historia, historia sztuki, religioznawstwo, socjologia politologia, jak również badania nad niewerbalnymi systemami komunikacji oraz neuronauki). Przewagą UW w tym zakresie jest fakt, że posiada zarówno wybitnych badaczy z obszaru archeologii, jak i orientalistów, których pola badawcze zazębiają się terytorialnie i/lub tematycznie.  Kluczowym elementem strategii jest pozyskanie kompetentnych badaczy z regionów, w których prowadzone są badania. Wsparcie dla tych prac będą stanowić Stacje Badawcze Uniwersytetu oraz naukowcy już prowadzący projekty w krajach Bliskiego Wschodu i Afryki, co znacznie ułatwi wyszukiwanie najbardziej odpowiednich kandydatów, z jednej strony gwarantujących wysoki poziom badań, z drugiej – już włączonych w sieci badawcze w regionach objętych badaniami prowadzonymi przez UW. Przewidywane jest także nawiązanie współpracy z krajami, w których archeologia się rozwija, a z którymi współpraca dotąd nie była zbyt aktywna (np. Indie, kraje Azji Środkowej).  Sieć oparta na zespołach badawczych funkcjonujących w różnych uczelniach powinna uzyskać zdolność do pozyskiwania grantów w latach 2021-2022.

Punktem wyjścia jest projekt “Konceptualizacje władzy w kulturach pozaeuropejskich”. Jego celem jest zbadanie, w jaki sposób konstruowano pojęcie władzy w wybranych obszarach kultur dawnych i współczesnych. Projekt zakłada badania nad sposobami rozumienia i funkcjonowania władzy na wybranych przykładach krajów Afryki i Azji. Systemy władzy badane będą dwukierunkowo: up-down i down-up (tam, gdzie znajdą się źródła do takich badań, biorąc pod uwagę zwłaszcza kultury dawne, które nie przechowały albo przechowały niewiele świadectw oddolnych). Źródłem do badania będą znaki niewerbalne (artefakty archeologiczne i inne znaki niejęzykowe, zarówno obiekty, jak i zachowania ludzi) oraz teksty. Realizacja projektu będzie przebiegać dwutorowo pod względem czasu powstania badanych źródeł: źródeł dawnych oraz współczesnych. Możliwość interdyscyplinarnego podejścia (archeologia, antropologia, historia, socjologia, politologia, lingwistyka kognitywna, neuronauki) pozwoli na zrozumienie kulturowych uwarunkowań pojęcia władzy i jej społecznych wyrazów, jak również ciągłości pewnych form myśli i kultury. Interesuje nas rekonstrukcja sposobów myślenia o władzy oraz jej społeczny wyraz. Oba te zadania są możliwe do realizacji dzięki wspólnej interdyscyplinarnej analizie znaków. W badaniach zostanie przyjęta perspektywa diachroniczna (w tym: z uwzględnieniem zakorzenienia współczesnych systemów władzy w kulturowych paradygmatach) oraz porównawcza (w tym: badająca możliwości zastosowania aparatu i teorii współczesnej politologii do analizy kultur nieeuropejskich).

Działanie uwzględnia następujące problemy badawcze:

  1. Początki władzy i jej utrwalenie.
  2. Wyznaczanie zakresu władzy.
  3. Legitymizacja władzy.
  4. Władza w kontekście teorii długiego trwania Fernanda Braudela.
  5. Władza a odmienne stany świadomości/szaleństwo.
  6. Władza a terytorium.

W ramach Archeoorientalistyki przewidziane jest również finansowanie projektów badawczych, które nie mieszczą się w głównym nurcie badań, a są realizowane przez zespoły, w których co najmniej jedna osoba reprezentuje archeologię i co najmniej jedna zajmuje się badaniami nad kulturami Azji lub Afryki. Projekty te powinny w wymierny sposób przyczynić się do osiągnięcia najwyższej jakości badań i publikacji naukowych, umocnienia kontaktów zagranicznych i pozycji międzynarodowej UW.

Istotnym aspektem działania jest rozbudowa infrastruktury badawczej do interdyscyplinarnych badań specjalistycznych. Ich kształtowanie ma związek z obecnym potencjałem archeologii oraz orientalistyki na UW, który chcemy konsolidować i rozwijać wykorzystując nowe technologie, ale odnosi się także do potrzeb badawczych naszych partnerów. Powstaje laboratorium analiz mikroskopowych przeznaczone do badania źródeł archeologicznych oraz rozbudowywane jest laboratorium bioarcheologiczne do badań histologicznych. Wysokiej jakości aparatura umożliwi prowadzenie badania szerokiego spektrum źródeł z różnych surowców (np. kamień, metal, drewno, kość, poroże, skóra, tekstylia), pod kątem identyfikacji śladów użytkowania (analiza funkcjonalna), sposobów produkcji (analiza technologiczna) oraz śladów podepozycyjnych (analiza tafonomiczna). Poza wyposażeniem, istotnym elementem rozwoju laboratorium będzie wsparcie działań wpływających na upowszechnianie wyników badań oraz podnoszenie kompetencji osób związanych laboratorium (pracowników, stażystów, studentów). Dotyczy to także badaczy z innych instytucji odbywających na Uniwersytecie staże lub pobyty studyjne.